Nghiên cứu lớn trên Nature chỉ ra các phương pháp đo lường tâm lý hiện tại đang mâu thuẫn lẫn nhau

Một nghiên cứu lớn với kết quả mang tính phủ định vẫn được đăng tải

Việc các tạp chí khoa học từ chối các kết quả nghiên cứu mang tính phủ định là điều ai cũng biết. Việc tuyên bố rằng "chúng tôi không thấy gì cả" rõ ràng khó thuyết phục hơn là tìm ra một giả thuyết hoàn toàn đúng đắn. Các phát hiện không có hiệu ứng thường bị đẩy sang các tạp chí ít tên tuổi hơn hoặc bị lãng quên như những giai thoại trong phòng thí nghiệm chưa bao giờ được công bố.

Tuy nhiên, tạp chí danh tiếng Nature tuần này đã tạo ra một ngoại lệ đáng chú ý khi công bố một nghiên cứu cho thấy hàng loạt phương pháp mà chúng ta vẫn sử dụng để đo lường một năng lực cảm xúc cốt lõi dường như không đo lường cùng một thứ. Kết quả này đồng nghĩa với việc chúng ta hiện chưa có một cách thức tối ưu để đo lường tác động của một khái niệm vốn là nền tảng cho phương pháp trị liệu chủ chốt.

Những điểm bất nhất

Một trong những hình thức trị liệu thành công nhất là liệu pháp nhận thức hành vi, hay CBT. Một phần của CBT dựa trên việc đưa con người lùi lại một bước và tham gia vào quá trình "tái đánh giá nhận thức". Điều này đòi hỏi mọi người phải suy ngẫm về một tình huống gây ra phản ứng cảm xúc tiêu cực và tìm cách diễn giải lại nó để giảm thiểu tác động của tình huống đó lên bản thân. Khả năng tham gia vào quá trình này có mối liên hệ mật thiết với khả năng phục hồi cảm xúc.

Do tầm quan trọng của nó, rất nhiều nghiên cứu đã xem xét điều gì đang diễn ra bên trong bộ não khi con người thực hiện quá trình tái đánh giá nhận thức. Ngoài ra, có rất nhiều bảng câu hỏi được cho là đo lường năng lực của một cá nhân trong việc thực hiện quá trình này. Do đó, một sự hợp tác quốc tế lớn gồm các nhà nghiên cứu đã quyết định xem xét vấn đề này một cách kỹ lưỡng hơn. Họ viết: "Chúng tôi tập trung vào ba chỉ số được sử dụng rộng rãi thường được cho là phản ánh các khía cạnh liên quan của năng lực tái đánh giá: bảng câu hỏi về đặc điểm tính cách, đánh giá cảm xúc dựa trên nhiệm vụ sau khi tái đánh giá, và sự suy giảm hoạt động của hạch hạnh nhân trong quá trình tái đánh giá".

Hạch hạnh nhân là một cấu trúc nằm sâu trong não bộ có xu hướng hoạt động mạnh mẽ khi con người có các phản ứng cảm xúc trước các sự kiện, cũng như trong nhiều trường hợp khác nhau. Do đó, sẽ rất hợp lý khi kỳ vọng rằng nó sẽ ít hoạt động hơn nếu con người cố gắng xoa dịu cảm xúc của mình. Nhưng để tìm hiểu xem điều đó có thực sự chính xác hay không, bạn cần phải quan sát hoạt động của não bộ.

Trong trường hợp này, nhóm nghiên cứu đã dựa vào 40 tập dữ liệu chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI), cung cấp một tập dữ liệu đủ lớn để có thể bóc tách ngay cả những hiệu ứng tương đối nhỏ. Đây là một điều may mắn, bởi vì các hiệu ứng này thực sự rất khó phát hiện. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng: "Quy mô hiệu ứng tương đối nhỏ: Để phát hiện quy mô hiệu ứng này với độ mạnh thống kê là 80 phần trăm, một nghiên cứu đơn lẻ sẽ cần phải kiểm tra tới 1.105 người tham gia", đồng thời cho biết thêm rằng rất ít nghiên cứu fMRI có quyền tiếp cận số lượng đối tượng lớn đến như vậy.

Nhưng thậm chí còn có những vấn đề lớn hơn khi sự khác biệt giữa các cá nhân trong dữ liệu MRI được so sánh với sự khác biệt của họ trong các bảng câu hỏi hoặc đánh giá dựa trên nhiệm vụ. Hầu như không có phương sai nào trong các thước đo khác nhau có sự tương quan với nhau. Chúng ta có thể xem xét các con số, nhưng một hình vẽ từ bài báo đã làm cho vấn đề trở nên khá rõ ràng.

Vấn đề về thời điểm?

Những vấn đề tiếp theo trở nên rõ ràng khi các nhà nghiên cứu bắt đầu quan sát hoạt động ở các vùng não chịu trách nhiệm ra quyết định cấp cao. Nếu con người thực sự đang phát huy khả năng đánh giá lại các tác nhân kích thích cảm xúc, thì có lẽ những vùng này phải hoạt động mạnh, vì chúng cần thiết để cung cấp năng lượng cho quá trình tái đánh giá.

Nhưng dữ liệu fMRI lại không cho thấy điều đó. Thay vào đó, có một sự tương quan giữa phản ứng của hạch hạnh nhân và phản ứng ở các vùng khác trong não. Nói cách khác, nếu hạch hạnh nhân hoạt động rất mạnh, ngụ ý một phản ứng cảm xúc mạnh mẽ hơn, thì hoạt động ở các vùng ra quyết định của não cũng cao hơn. Nếu phản ứng cảm xúc có vẻ được kìm hãm, thì hoạt động ở các trung tâm lý trí cũng thấp hơn.

Với một chút sự khiêm tốn có chủ ý, các nhà nghiên cứu tuyên bố: "Những phát hiện này đòi hỏi phải đánh giá lại một cách căn bản cách thức đo lường và diễn giải năng lực tái đánh giá trên các cấp độ phân tích hành vi và thần kinh".

Vấn đề chính là ba cách nhìn nhận về việc điều hòa cảm xúc này vốn được cho là đang khám phá cùng một vấn đề, nhưng rõ ràng là không phải vậy. Như các nhà nghiên cứu chỉ ra, điều này có lẽ không nên được coi là một bất ngờ. Các bảng câu hỏi thường hỏi về các xu hướng tính cách tổng thể, và do đó bao gồm một khoảng thời gian rất dài. Các câu trả lời cũng có thể liên quan đến nhiều đặc điểm vượt ra ngoài khả năng kiểm soát cảm xúc đơn thuần.

Ngược lại, cả đánh giá dựa trên nhiệm vụ và công việc fMRI đều nắm bắt các phản ứng ngay tại thời điểm đó. Nhưng chúng lại thực hiện điều đó trong các hoàn cảnh thí nghiệm vô cùng, vô cùng khác nhau – cụ thể là một trong số đó liên quan đến việc bị nhét vào một ống MRI. Hơn nữa, nhiều thí nghiệm fMRI liên quan đến việc đơn giản hóa quá trình điều hòa cảm xúc để thu được dữ liệu nhất quán. Hoàn toàn có khả năng những khác biệt này cũng ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ theo nhiều cách khác nhau.

Do đó, điểm mấu chốt dường như là việc tái đánh giá các phản ứng cảm xúc có thể là một hiện tượng có thật, nhưng hiện tại chúng ta chưa có các công cụ có thể nắm bắt rõ ràng quá trình đó một cách hiệu quả. Việc đạt được khả năng đó có thể đòi hỏi phải phát triển các phương pháp mới, và suy nghĩ rõ ràng hơn về những gì mà các giai đoạn khác nhau của quá trình tái đánh giá yêu cầu. Trong lúc chờ đợi, những người đứng sau công trình này cảnh báo rằng "những tuyên bố mạnh mẽ về năng lực điều hòa cảm xúc của một cá nhân dựa trên bất kỳ vùng não cụ thể nào nên được đưa ra với sự thận trọng đáng kể".