Châu Âu lên kế hoạch xây dựng cáp quang biển xuyên Bắc Cực nhằm né tránh Mỹ

Liên minh Châu Âu có kế hoạch tạo ra tuyến cáp Internet ngầm đầu tiên kết nối trực tiếp Châu Âu với Greenland. Dự án Pan-Arctic Cable cũng có thể mở rộng sang Canada và cuối cùng kết nối với Nhật Bản và Hàn Quốc, đáng chú ý là sẽ bỏ qua Hoa Kỳ.

Pan-Arctic Cable được mô tả là một dự án chủ lực của Liên minh Châu Âu trong một thông cáo chung của Ủy ban Châu Âu được công bố vào ngày 20 tháng 10 năm 2026. Tài liệu chính sách mô tả một chiến lược mới của Châu Âu đối với Bắc Cực nhằm hỗ trợ "một kết nối cáp ngầm có chủ quyền, an toàn và kiên cường liên kết trực tiếp Greenland với EU", đồng thời cũng gợi ý rằng "các đối tác cùng chí hướng như Canada" có thể cung cấp bước đệm cho việc mở rộng cáp trong tương lai hướng tới Châu Á.

Elisabeth Braw, một nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Đại Tây Dương, người đứng đầu Sáng kiến Mối đe dọa đối với Trật tự Hàng hải Toàn cầu, nói với Ars: "Thật thú vị khi dự án này thậm chí còn được cân nhắc, bởi vì năm năm trước, nó có vẻ không phải là một đề xuất hấp dẫn về mặt thương mại". "Nhưng thực tế là nó đang được cân nhắc rất phù hợp với xu hướng và là dấu hiệu của thời đại chúng ta."

Dự án đã giành được sự hỗ trợ chính thức sau nhiều lần chính quyền Trump nỗ lực tuyên bố chủ quyền đối với Greenland cuối cùng đã được giải quyết thông qua một thỏa thuận an ninh ba bên giữa Hoa Kỳ, Greenland và Đan Mạch vào tháng 9 năm 2026. Thỏa thuận này duy trì quy chế lãnh thổ tự chủ của Greenland trong Vương quốc Đan Mạch đồng thời mở rộng quyền tiếp cận quân sự của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, quan hệ ngày càng trở nên căng thẳng giữa Hoa Kỳ và các đồng minh ở Châu Âu và Canada kể từ khi Tổng thống Trump khởichọn chiến tranh thương mại với nhiều quốc gia và có lập án ngày càng thân Nga đối với cuộc chiến ở Ukraine.

Châu Âu cũng đang nhắm tới các tuyến cáp Internet mới đến Châu Á vì hơn 90 phần trăm thông tin liên lạc giữa Châu Âu và Châu Á chạy qua các tuyến cáp ngầm ở Biển Đỏ, theo TeleGeography. Việc duy trì các loại cáp như vậy đã trở nên rủi ro hơn kể từ khi chiến tranh toàn diện tiếp tục diễn ra giữa chính phủ Yemen và lực lượng Houthi trong năm nay, với việc lực lượng Houthi phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các tàu thương mại ở điểm nghẽn Eo biển Bab el-Mandeb và Biển Đỏ rộng lớn hơn.

Tham vọng cáp mới

Pan-Arctic Cable thành hình khi các công ty và tổ chức nghiên cứu của Châu Âu hợp lực với một nhà điều hành viễn thông Greenland để ký kết thỏa thuận phát triển dự án vào năm 2025, theo Submarine Cable Networks.

Kể từ thời điểm đó, dự án đã nhận được sự hậu thuẫn của Liên minh Châu Âu thông chương trình Connecting Europe Facility Digital. Liên minh Châu Âu đã đầu tư 119 triệu USD (107 triệu euro) để "thúc đẩy kết nối an toàn và có chủ quyền của Greenland" cùng với việc tài trợ cho kế hoạch Pan-Arctic Cable, theo tài liệu chính sách mới của Ủy ban Châu Âu về chiến lược Bắc Cực của Châu Âu.

Nhưng mục tiêu cuối cùng mở rộng cáp ngầm tới Nhật Bản và Hàn Quốc thông qua Canada phải đối mặt với những thách thức đáng kể, bao gồm việc đòi hỏi nhiều tàu phá băng hơn của Châu Âu để hỗ trợ lắp đặt và bảo trì cáp trong vùng nước băng giá Bắc Cực. Nhiều dự án xuyên Bắc Cực đã được đề xuất trước đây và một số vẫn đang được phát triển.

Một dự án trước đó được gọi là cáp ngầm Arctic Connect nhằm mục đích kết nối Châu Âu và Châu Á sử dụng Tuyến đường biển phía Bắc chạy dọc theo bờ biển Bắc Cực của Nga - nhưng cuối cùng đã bị đình chỉ vào tháng 5 năm 2021 trước khi cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine dẫn đến việc Nga ngày càng bị cô lập khỏi Châu Âu.

Tuy nhiên, Pan-Arctic Cable không phải là dự án cáp ngầm duy nhất có thể củng cố quan hệ của Châu Âu với các quốc gia thân thiện hơn. Vào tháng 9 năm 2026, công ty Na Uy Bulk Infrastructure Group AS bắt đầu tìm kiếm một đối tác Canada để nắm giữ cổ phần đa số trong một tuyến cáp xuyên Đại Tây Dương mới kết nối trực tiếp Châu Âu với Canada, theo Bloomberg News. Dự án được đề xuất đó đã được đặt tên là hệ thống Leif Erikson.

Kinh tế Internet nhường chỗ cho địa chính trị

Trong những thập kỷ trước, "địa chính trị hầu như không đóng vai trò gì khi các công ty xem xét đặt cáp ở đâu và kết nối quốc gia nào", Braw cho biết, người có cuốn sách Undersea War khám phá lý do tại sao thế giới lại trở nên nguy hiểm hơn đối với xương sống ngầm của Internet. Nhưng việc tập trung vào việc tối đa hóa kết nối dữ liệu và lưu lượng Internet đã nhường chỗ cho việc lập kế hoạch phức tạp hơn, cũng tính đến quan hệ quốc tế và rủi ro ngày càng tăng về việc các đối thủ tiến hành giám sát hoặc phá hoại cáp.

Braw nói với Ars: "Chúng ta sẽ thấy nhiều cáp kết nối các quốc gia thân thiện hơn, và sau đó bạn phải tìm cách kết nối các quốc gia thân thiện mà không đi qua vùng đặc quyền kinh tế hoặc lãnh hải của các quốc gia không thân thiện".

Căng thẳng quốc tế gia tăng đã trùng khớp với các sự cố đáng ngờ về các tàu thương mại có liên quan đến Nga và Trung Quốc cắt đứt cáp ngầm Châu Âu ở Biển Baltic bằng cách kéo mỏ neo của họ trong thời gian dài. Vào mùa xuân năm 2026, các lực lượng quốc gia NATO cũng đối đầu với các tàu ngầm Nga đang thực hành cách vô hiệu hóa cáp ngầm ở vùng biển Bắc Cực gần Na Uy, Reuters đưa tin.

Tài liệu chiến lược Bắc Cực mới của Châu Âu giải quyết các mối đe dọa an ninh đó bằng cách tuyên bố rằng Liên minh Châu Âu sẽ thiết lập Trung tâm Cáp Bắc Cực để "theo dõi, bảo vệ và hỗ trợ sửa chữa cáp ngầm ở Bắc Đại Tây Dương-Bắc Cực". Tài liệu này cũng cho biết Liên minh Châu Âu sẽ đầu tư vào "các công nghệ thông minh trên cáp hoạt động như hệ thống cảnh báo sớm cho các mối đe dọa tiềm ẩn".

Những rủi ro như vậy đối với cơ sở hạ tầng ngầm không giới hạn ở Biển Baltic hay Đại Tây Dương. Ở Thái Bình Dương, các tàu thương mại có liên quan đến Trung Quốc cũng đã cắt đứt cáp ngầm gần Đài Loan. Các nhà phân tích đã ghi nhận các tàu nghiên cứu của Trung Quốc dành lượng thời gian bất thường gần cáp ngầm Thái Bình Dương và cảnh báo về rủi ro gia tăng đối với các dự án cáp ngầm liên kết với Hoa Kỳ thường thuộc sở hữu của các hãng công nghệ lớn như Google và Meta.

Trong khi đó, Iran đã đe dọa thu phí các nhà điều hành cáp ngầm có cáp chạy qua điểm nghẽn Eo biển Hormuz. Hành động đó diễn ra như một phần của cuộc chiến khu vực rộng lớn hơn ở Trung Đông bắt đầu khi Hoa Kỳ và Israel tấn công Iran vào tháng 2 năm 2026 - và Iran đã vạch ra các kế hoạch có khả năng tấn công cáp ngầm nếu các hành động thù địch gia tăng trở lại.