Bác sĩ thực tế nào đã truyền cảm hứng tạo nên Sherlock Holmes?

Sir Arthur Conan Doyle đã tạo ra một trong những thám tử hư cấu được yêu thích nhất mọi thời đại là Sherlock Holmes, khơi nguồn cho vô số tiểu thuyết, phim ảnh và loạt phim truyền hình. Ít ai biết về nguyên mẫu đời thực của Holmes: một bác sĩ phẫu thuật nổi tiếng tại Đại học Edinburgh của Scotland tên là Joseph Bell, người từng dạy Doyle khi ông còn là một sinh viên y khoa trẻ tuổi. Bell là nhân vật chính trong cuốn tiểu sử mới, dễ đọc mang tên Sleuth-Hound: The Case of the Real Sherlock Holmes, do nhà sử học y khoa Lindsey Fitzharris chắp bút.

Là một nhà truyền thông khoa học nổi tiếng có sở thích tìm hiểu về y học rùng rợn, Fitzharris từng xuất bản cuốn tiểu sử về Joseph Lister - người tiên phong trong phẫu thuật Scotland, mang tên The Butchering Art vào năm 2017. Tiếp sau đó là cuốn The Facemaker: A Visionary Surgeon’s Battle to Mend the Disfigured Soldiers of World War I vào năm 2022, viết về Harold Gillies, một bác sĩ phẫu thuật trong Thế chiến I chuyên tái tạo khuôn mặt cho các binh sĩ bị thương.

Vào năm 2020, Fitzharris dẫn dắt một bộ phim tài liệu cho Smithsonian Channel mang tên The Curious Life and Death Of… khám phá những cái chết nổi tiếng, từ trùm ma túy Pablo Escobar đến nhà ảo thuật Harry Houdini. Năm ngoái, cô và chồng là họa sĩ biếm họa Adrian Teal đã hợp tác thực hiện cuốn sách thiếu nhi minh họa Dead Ends! Flukes, Flops, and Failures that Sparked Medical Marvels.

Với Sleuth-Hound, Fitzharris quay trở lại Edinburgh thời kỳ The Butchering Art, thời đại của những kẻ trộm xác và phát hiện ra thuốc mê, cũng là Edinburgh của Arthur Conan Doyle và Joseph Bell. Bell nổi tiếng với phương pháp chẩn đoán kỳ lạ: ông có thể suy ra nghề nghiệp, thói quen cá nhân và cả bệnh tật của bệnh nhân chỉ bằng cách nhìn họ. Bell cũng giống như một thám tử y khoa, làm việc với một bác sĩ phẫu thuật cảnh sát địa phương trong một số vụ án mạng nổi tiếng nhất thời đại đó.

Ars đã có buổi trò chuyện với Fitzharris để tìm hiểu thêm.

Ars Technica: Điều gì thu hút chị viết cả một cuốn sách về Joseph Bell?

Lindsey Fitzharris: Tôi biết về Bell vì tôi là một nhà sử học y khoa và tôi biết ông là nguồn cảm hứng cho nhân vật này, nhưng chưa ai viết một cuốn sách thương mại lớn về ông. Có một cuốn sách vào năm 1982 của một người tên là Ely Liebow. Vì vậy, cộng đồng Sherlockian biết một chút về Bell qua ông ấy, nhưng tôi thực sự muốn mang lăng kính lịch sử y khoa vào đó.

Khi bán bản thảo Sleuth-Hound, tôi chưa bao giờ đọc các câu chuyện gốc về Sherlock Holmes. Tôi quyết định hoãn đọc chúng ban đầu vì tôi biết đủ về Bell để nhận ra sự so sánh đó có phần gây khó chịu; cuối đời, ông thấy nó có phần đơn giản hóa quá mức. Tôi thực sự muốn đưa con người thật đằng sau huyền thoại vào Sleuth-Hound, không chỉ là nguồn cảm hứng cho Sherlock Holmes hay một mánh lới phòng khách, mà là một nhân vật phức tạp.

Ars Technica: Bell giống và không giống Sherlock ở những điểm nào?

Lindsey Fitzharris: Ông ấy có phong cách giống Sherlock ở chỗ có thể đoán mọi thứ về một người trước khi họ cất lời: một vết chai, một vết bẩn, một dáng đi đều là manh mối đối với Bell nếu bạn biết cách nhìn. Nhưng ở nhiều mặt, ông không phải là Holmes. Ví dụ, ông là một nhân vật cực kỳ thấu cảm. Ông rất quan tâm đến bệnh nhân của mình. Ông cũng là một người đàn ông của gia đình. Vợ ông qua đời khi ông ở độ tuổi 30 và ông không tái giá trong suốt phần đời còn lại. Ông một mình nuôi ba đứa con.

Chồng tôi là một họa sĩ biếm họa, và chúng tôi có thảo luận về việc anh ấy chỉ có thể biếm họa những người mà anh ấy không biết rõ. Điều đó bởi vì biếm họa xoay quanh những ấn tượng ban đầu. Tôi nghĩ Conan Doyle biết Bell trên cương vị là một sinh viên, nhưng ông không hiểu rõ Bell con người thực sự.

Ars Technica: Liệu những người cùng thời với Conan Doyle có nhận ra những điểm tương đồng không?

Dương nhiên, những ai biết Bell đều nhận ra ngay lập tức. Robert Louis Stevenson đọc Sherlock Holmes và viết thư cho Conan Doyle rằng: "Có một điều làm tôi bận tâm, đây có phải là người quen cũ của chúng ta Joe Bell không?".

Nhưng Bell phức tạp hơn nhiều. Đây không chỉ là câu chuyện về mối quan hệ của ông với Conan Doyle mà còn về sự phát triển của y học pháp y. Bell thực sự đang làm những gì Holmes làm ngoài đời thực khi hợp tác chính thức với bác sĩ cảnh sát Henry Duncan Littlejohn.

Ars Technica: Tôi thực sự sốc về vụ án buôn trẻ em; tôi không biết đó là một tập quán phổ biến.

Lindsey Fitzharris: Đó là một câu chuyện vô cùng điên rồ. Bối cảnh lúc đó là không có biện pháp tránh thai, nhiều phụ nữ nghèo khổ sinh nhiều con nhưng không có đủ tiền nuôi dưỡng, nên họ phải tìm đến những kẻ nhận nuôi trẻ thuê (baby farmer). Về lý thuyết, những kẻ này nhận tiền từ người mẹ với lời hứa sẽ gửi đứa trẻ cho ai đó chăm sóc, nhưng thực tế như trong vụ án Jessie King được kể trong Sleuth-Hound, mụ ta đã nhận tiền rồi sát hại những đứa trẻ.

Một trong những chủ đề đen tối của cuốn sách là phần lớn pháp y thời kỳ đầu được xây dựng dựa trên những cơ thể bị bạo hành của phụ nữ. Khoa học đã vượt qua những gì mà cơ thể của những nạn nhân đó để lại cho các nhà điều tra pháp y thời kỳ đầu như Bell và Littlejohn.

Ars Technica: Vụ án mạng Chantrelle nổi tiếng và sự trỗi dậy của ngành độc chất học.

Lindsey Fitzharris: Vụ án Chantrelle vô cùng hấp dẫn đối với tôi. Eugene Chantrelle là một quý ông đáng kính sống ở Edinburgh, làm gia sư tiếng Pháp, và người vợ Lizzie của ông dường như bị ngộ độc do rò rỉ khí gas trong căn hộ trước khi qua đời.